GUS regularnie publikuje dane pokazujące, że realne wynagrodzenia w Polsce rosną — tzn. wzrost nominalnych płac przewyższa inflację CPI. Brzmi to jak poprawa sytuacji materialnej. A jednak w kolejkach i na forach konsumenckich dominuje narracja odwrotna: ceny rosną szybciej niż pensje, a przy kasie zostaje mniej niż rok temu. Kto ma rację? Obie strony — i właśnie w tym tkwi sedno problemu.
CPI to wskaźnik oparty na tzw. koszyku inflacyjnym — zestawie dóbr i usług ważonych według przeciętnej struktury wydatków polskich gospodarstw domowych. Koszyk ten jest aktualizowany co kilka lat, a jego struktura odzwierciedla średnią statystyczną, nie konkretne gospodarstwo. Rodzina z dwójką dzieci wydaje procentowo więcej na żywność i energię niż singiel zarabiający powyżej mediany — a to właśnie te kategorie odnotowały najwyższy wzrost cen w latach 2022–2024.
Dodatkowo, wzrost realnych wynagrodzeń agreguje dane ze wszystkich grup zawodowych. Gdy wynagrodzenia w sektorze IT lub usług finansowych rosną o 15%, a w handlu detalicznym o 6%, przy inflacji 8% — zagregowany wskaźnik pokaże realny wzrost, ale pracownik handlu odczuje realny spadek siły nabywczej. Statystyczna przeciętna nie jest niczyim konkretnym doświadczeniem.
Trzecim czynnikiem jest kompozycja koszyka wydatków obligatoryjnych: czynsz, raty kredytu, rachunki za energię. Te pozycje są zazwyczaj mniej elastyczne cenowo i silniej niż żywność reagują na specyficzne szoki sektorowe. Dla znacznej części polskich gospodarstw domowych, zwłaszcza tych obsługujących kredyty hipoteczne zaciągnięte po 2020 roku przy niskich stopach, wzrost rat pochłonął faktyczny przyrost dochodów nominalnych — zanim jeszcze trafił do koszyka konsumpcyjnego.
Podsumowując: wzrost realnych wynagrodzeń to fakt statystyczny oparty na dobrze zdefiniowanej metodologii. Subiektywne poczucie stagnacji siły nabywczej to fakt behawioralny oparty na heterogeniczności struktury wydatków. Żadne z tych zjawisk nie neguje drugiego — a zrozumienie obu jest niezbędne do oceny kondycji polskich gospodarstw domowych.