Luka PKB (ang. output gap) to różnica między rzeczywistym poziomem produktu krajowego brutto a jego poziomem potencjalnym — tym, który gospodarka mogłaby osiągnąć przy pełnym wykorzystaniu zasobów bez generowania presji inflacyjnej. Brzmi abstrakcyjnie, ale Rada Polityki Pieniężnej traktuje ten wskaźnik jako jeden z kluczowych sygnałów przy decyzjach o stopach procentowych.
Kiedy luka jest dodatnia — tzn. gospodarka produkuje powyżej potencjału — pojawia się presja inflacyjna. Pracodawcy konkurują o pracowników, ceny rosną szybciej, a NBP ma argument za podwyżką stóp. Kiedy luka jest ujemna, oznacza to niewykorzystane moce produkcyjne, ryzyko deflacji i przestrzeń do poluzowania polityki monetarnej. Banki centralne od Frankfurtu po Warszawę używają tego mechanizmu jako kompasu.
Trzeba jednak rozumieć ograniczenie metodologiczne: PKB potencjalny jest wielkością nieobserwowalną. Szacuje się go na podstawie modeli statystycznych — przede wszystkim filtra Hodricka-Prescotta oraz modeli z funkcją produkcji. Każdy model daje nieco inny wynik, a szacunki podlegają istotnym rewizjom wstecznym. Europejski Bank Centralny i MFW publikują własne szacunki luki dla krajów UE, które regularnie różnią się od wyliczeń krajowych.
Dla Polski specyficznym utrudnieniem jest relatywnie krótki szereg historyczny danych po transformacji oraz silne szoki zewnętrzne — pandemia w 2020 roku i kryzys energetyczny w 2022–2023 — które zaburzyły trendy bazowe modeli. RPP korzysta z luki PKB jako jednego z kilku wskaźników, obok bieżącej inflacji, oczekiwań inflacyjnych i danych z rynku pracy, zawsze zaznaczając niepewność szacunków w komunikatach po posiedzeniach.
Zrozumienie tego mechanizmu pozwala lepiej interpretować komunikaty NBP: gdy Rada mówi o „powrocie inflacji do celu przy zachowaniu wzrostu”, odwołuje się wprost do diagnozy luki PKB — i warto wiedzieć, z jaką precyzją ta diagnoza jest możliwa.